Je staat bij de kassa met een briefje van twintig en ziet een bordje: alleen pinnen. Zo’n bordje is in Nederland gewoon toegestaan. De huidige wet verplicht niemand om wettige betaalmiddelen te accepteren, dus winkeliers mogen contant geld weigeren, maar ook pinpas of creditcard.
Dat gaat veranderen, al duurt het langer dan gedacht.
- Winkels in Nederland mogen contant geld weigeren, mits ze dit duidelijk aangeven.
- Een nationale acceptatieplicht tot € 3.000 is al aangenomen, maar nog niet in werking getreden.
- Het EU-voorstel verplicht contant geld te accepteren, met beperkte uitzonderingen.
Wat de wet nu toestaat
Eurobiljetten en -munten zijn officieel wettig betaalmiddel. Die status betekent dat je er schulden mee mag aflossen, maar een winkelier hoeft het niet aan te nemen. Het is een beetje als een geldig toegangsbewijs waarvoor de portier de deur niet hoeft open te doen. Wel geldt een duidelijkheidsregel: winkeliers moeten laten weten welke betaalmiddelen ze niet accepteren, bijvoorbeeld met raamstickers of kassastickers.
Nederland wijkt hiermee af van andere eurolanden. In sommige lidstaten is contant geld verplicht te accepteren, terwijl winkeliers in Nederland op basis van contractuele vrijheid contante betalingen mogen weigeren. Een eenzijdige weigering kan in sommige gevallen wel onredelijk bezwarend zijn.
Dat raakt meer mensen dan je zou denken, want nog altijd betaalt 20% van de consumenten het liefst contant.
Los hiervan geldt sinds 1 januari 2026 een nieuwe grens aan de andere kant. Contante betalingen van € 3.000 of meer bij de aankoop of verkoop van goederen zijn sinds die datum verboden. Het verbod is bedoeld tegen witwassen. Particulieren die onderling zaken doen, bijvoorbeeld via Marktplaats, vallen er buiten.
De Nederlandse acceptatieplicht die op de plank ligt
Op papier is de omslag al gemaakt. De Eerste en Tweede Kamer hebben een voorstel aangenomen voor een acceptatieplicht van contante betalingen tot € 3.000. Maar dat onderdeel van de wet is nog niet ingegaan. De toelichting bij het Koninklijk Besluit maakt duidelijk dat artikel IIA, de acceptatieplicht onder de € 3.000, nog niet in werking treedt. De invoering was aanvankelijk voorzien voor 2027, maar is uitgesteld omdat minister Heinen van Financiën aansluiting zoekt bij Europese regelgeving. In januari 2026 schreef hij bovendien de Kamer over een ingediend amendement om de nationale acceptatieplicht te schrappen.
Nederland wacht dus op Brussel.
Als de plicht er komt, krijgt hij vermoedelijk flinke uitzonderingen. In het concept van het uitzonderingsbesluit staan onder meer de nachtelijke uren tussen 22.00 en 06.00 uur vanwege veiligheidsrisico’s, onbemande locaties zoals parkeerautomaten en onbemande tankstations en online aankopen en periodieke betalingen zoals abonnementen en huur. Een supermarkt met alleen zelfscankassa’s zou volgens dezelfde uitleg toch minimaal één kassa moeten hebben die contant geld accepteert. Het blijft concept, dus let op: details kunnen nog schuiven.
Wat het EU-voorstel verandert
De Europese Commissie publiceerde haar voorstel op 28 juni 2023. Het idee is eenvoudig. Contant geld moet, op een beperkt aantal uitzonderingen na, verplicht worden geaccepteerd bij het vereffenen van geldelijke schulden, zoals het betalen voor een product in een winkel. Weigeren mag bijvoorbeeld als een winkel onvoldoende wisselgeld heeft of als beide partijen vooraf een andere betaalwijze hebben afgesproken. Er mogen ook geen toeslagen worden gevraagd als iemand met contant geld betaalt.
Het voorstel kijkt ook voorbij de kassa. Lidstaten moeten zorgen voor voldoende en effectieve toegang tot contant geld in al hun regio’s, stedelijk en niet-stedelijk. Wie nergens meer kan pinnen of opnemen, betaalt immers ook niet meer met cash, en dan wordt de status van wettig betaalmiddel een lege huls.
Er zit een tweede motief achter. Het voorstel koppelt contant geld aan de digitale euro: beide moeten verplicht worden geaccepteerd en moeten tegen elkaar inwisselbaar zijn. Daarom schuift het dossier mee met de onderhandelingen over de digitale euro.
Hoe ver is het? Op 19 december werd een Raadsakkoord bereikt over het voorstel. Volgens een kwartaalrapportage over de tweede helft van het voorjaar van 2026 ligt er wel een Raadsakkoord, maar nog geen definitief akkoord met het Europees Parlement. Nederland zette in op ruimte voor nationale uitzonderingen, dus de uiteindelijke tekst bepaalt hoe streng de plicht in de praktijk uitpakt.
Wat je er nu mee kunt
Voor consumenten verandert er voorlopig weinig. Een pin-only zaak met een zichtbare sticker handelt binnen de regels, en je kunt er hooguit met je portemonnee over stemmen. Wie liever contant betaalt, doet er goed aan te kijken welke winkels in de buurt cash nog aannemen.
Ondernemers met een pin-only zaak doen er verstandig aan alvast te rekenen. Denk aan eenmalige kosten voor aanpassing van het kassasysteem, een geldkluis en veiligheidsmaatregelen zoals camera’s en alarm. Wat die plicht uiteindelijk kost, hangt af van de uitzonderingen die Brussel en Den Haag vaststellen.
De echte vraag is misschien niet of je contant mag weigeren, maar of we over tien jaar nog een keuze willen hebben tussen cash en digitaal. Daar gaat het Europese pakket in de kern over.
Sources : bijzonderstrafrecht.nl | brinks.nl