Een brief van de energieleverancier die nog duurder uitpakt dan je vreesde: dat overkwam me vorige week. Niet vanwege een prijsverhoging die al was doorgevoerd, maar vanwege een rekensom die Brussel klaar heeft liggen voor de komende jaren. Wie op aardgas kookt of stookt, en wie tankt bij het benzinestation, krijgt vanaf de invoering van een nieuw Europees systeem een extra kostenpost die rechtstreeks aan de CO2-uitstoot hangt. Geen verborgen belasting, geen kleine lettertjes, maar een marktmechanisme dat iedereen raakt die nog fossiele brandstof verbruikt.
Samenvatting
- Brussel voert ETS2 in: een CO₂-toeslag die rechtstreeks op jouw energiefactuur en tankrekening terechtkomt
- Schattingen lopen uiteen van minimaal 10-13 cent per liter tot mogelijk 45 cent extra — niemand weet het precies
- Het systeem is onzeker, maar onvermijdelijk: de vraag is niet óf het eraan komt, maar hoeveel je betaalt
Wat er precies verandert aan de pomp en op de meter
Het systeem heet ETS2, kort voor het tweede Europese emissiehandelssysteem. Waar het bestaande ETS zich al sinds 2005 richt op fabrieken en energiecentrales, wordt met deze uitbreiding voor het eerst ook de gewone burger geraakt. Oliebedrijven en andere leveranciers moeten rechten inkopen voor de CO₂-uitstoot die vrijkomt bij verbranding van hun producten, zoals benzine, diesel, gas en stookolie. Die kosten verdwijnen niet in een of ander fonds, ze komen gewoon op je rekening terecht.
Hoeveel precies? Dat hangt af van de marktprijs van een emissierecht, en die staat niet vast. De Europese Commissie schat dat bij een prijs van 48 euro per emissierecht in 2030, dit neerkomt op ongeveer 11 cent per liter benzine, 13 cent per liter diesel en 10 cent per kubieke meter aardgas. Dat lijkt op het eerste gezicht behapbaar, maar het is nadrukkelijk een ondergrens. Andere berekeningen komen aanzienlijk hoger uit.
Neem de doorrekening van energiebedrijf 1KOMMA5°, die uitgaat van een minder rooskleurig scenario. Dit betekent hogere gasprijzen: tussen de 10 en 36 cent extra per kuub, en benzineprijzen tussen de 13 en 45 cent per liter extra. Bij een jaarlijks verbruik van 20.000 kilometer loopt dat volgens diezelfde analyse op tot een aanzienlijk hoger bedrag aan extra brandstofkosten per jaar. En dan is er nog het huishoudbudget als geheel: de extra kosten kunnen binnen drie jaar tijd voor Nederlandse gezinnen oplopen tot 1335 euro per jaar in het meest sombere scenario.
Het Planbureau voor de Leefomgeving, toch niet bepaald een instituut dat graag overdrijft, komt tot een vergelijkbare conclusie. Voor typische Nederlandse huishoudens schat het PBL de impact van verhoogde brandstofkosten in 2030 op 10 tot 70 euro per maand. Reken dat om naar een jaarbedrag en je zit al gauw tussen de 120 en 840 euro. De bandbreedte is groot, en dat zegt eigenlijk alles over hoe onvoorspelbaar deze markt nog is.
Waarom niemand precies weet hoeveel het gaat kosten
De onzekerheid zit hem in de aard van het systeem zelf. ETS2 werkt met een dalend aantal beschikbare emissierechten, verhandeld op een markt waar vraag en aanbod de prijs bepalen. Hoe sneller huishoudens en bedrijven overstappen op warmtepompen en elektrisch rijden, hoe minder rechten nodig zijn en hoe lager de prijs kan blijven. Blijft de vraag naar fossiele brandstof hardnekkig hoog, dan loopt de prijs juist op.
Onderzoekers van onder andere het Potsdam Institute for Climate Impact Research gaan voor 2030 uit van een prijsbereik tussen de 71 en 261 euro per ton CO2, een veelvoud van de voorzichtige raming waar de Commissie mee rekent. Bij zulke hoge prijzen wordt het verschil tussen fossiel en duurzaam ineens veel voelbaarder in de portemonnee. Precies dat is ook de bedoeling: de vervuiler betaalt, en wie eerder overstapt, ontloopt de rekening.
Om te voorkomen dat de prijs uit de hand loopt, heeft Brussel wel enkele veiligheidskleppen ingebouwd. Zo bestaat er een marktstabiliteitsreserve die vraag en aanbod beter op elkaar moet afstemmen: bij een tekort aan rechten of bij activering van de prijstrigger worden extra rechten vrijgegeven. Daarnaast wordt een deel van de toekomstige veilingvolumes versneld op de markt gebracht, zodat de start soepeler verloopt. Het is een beetje alsof je van tevoren extra zuurstof in de kamer pompt, wetend dat het straks benauwd kan worden.
Uitstel biedt adempauze, geen ontsnapping
Wie nu denkt dat 2027 nog ver weg is, heeft gedeeltelijk gelijk gekregen. Oorspronkelijk zou ETS2 in januari 2027 starten, maar in november 2025 besliste de Europese Raad om de invoering met één jaar uit te stellen. In 2027 verandert er dus nog niets: brandstofprijzen blijven vrij van de ETS2-toeslag, en pas vanaf 2028 wordt die CO₂-prijs echt doorberekend. Het Europees Parlement moet nog wel definitief instemmen, dus helemaal in beton gegoten is dit uitstel nog niet.
Dat jaar respijt verandert weinig aan het einddoel. Het systeem is onderdeel van een breder klimaatpakket, en de opbrengsten verdwijnen niet zomaar in Brussel. Zo’n driekwart van de ETS2-inkomsten gaat rechtstreeks de Nederlandse schatkist in, en vanaf 2027 gaat het om 1 tot 1,5 miljard euro per jaar. Een deel van die opbrengsten is bovendien geoormerkt voor het Sociaal Klimaatfonds, bedoeld om kwetsbare huishoudens te compenseren voor de hogere kosten. Hoe genereus die compensatie in de praktijk uitpakt, moet nog blijken.
Voor wie op fossiele brandstof blijft rijden en stoken, is de conclusie helder: de rekening komt eraan, alleen de exacte hoogte staat nog niet vast. Voor wie al overweegt te isoleren, over te stappen op een warmtepomp of elektrisch te gaan rijden, is dit misschien wel het moment om die knoop definitief door te hakken. De vraag is niet meer óf fossiel duurder wordt, maar hoeveel eerder je de knip omdraait voordat de markt het voor je doet.
Sources : 1komma5.nl | bruggegeeftenergie.be