Je hebt heerlijk gegeten in een trattoria langs de kust van Puglia, de rekening komt, en dan zie je het: drie euro extra per persoon, netjes opgeteld bij de pasta en de wijn die je wél hebt besteld. Geen fooi, geen drankje dat je vergeten was, gewoon een losse regel op de bon. Dat bedrag heet coperto, en het verwarrende is dat het in de ene Italiaanse regio doodnormaal is en in de andere ronduit verboden.
Samenvatting
- Dat mysterieuze bedrag heet coperto en gaat terug tot de Middeleeuwen
- In Lazio is het sinds 2006 verboden, maar restaurants negeren die wet regelmatig
- Buiten Lazio mag het, maar alleen als het duidelijk op het menu staat vermeld
Wat is dat mysterieuze “coperto” precies?
De term komt van “gedekte tafel” en de gewoonte is eeuwenoud. De spesa van het coperto gaat terug tot de middeleeuwen, toen reizigers herbergen betaalden om beschut te kunnen blijven zitten. Wat ooit betaling was voor een plek bij het haardvuur, is uitgegroeid tot een vaste bijdrage die restaurants tegenwoordig in rekening brengen voor zaken die eigenlijk gewoon bij een maaltijd horen. Het gaat doorgaans om een vast bedrag per persoon dat van oudsher dient om kosten te compenseren zoals tafellinnen, bestek, het dekken van de tafel en het opruimen en schoonmaken na de maaltijd.
Belangrijk om te onthouden: dit heeft niets te maken met een fooi. Een fooi geef je vrijwillig als blijk van waardering, het coperto wordt je simpelweg opgelegd. In tegenstelling tot de fooi, die een vrijwillige vorm van waardering van de klant is, vertegenwoordigt het coperto een verplichte kost die duidelijk vermeld moet worden op het menu of de bon. Het bedrag loopt flink uiteen. Meestal ligt het tussen de 1 en 3 euro, maar in chiquere zaken of toeristische trekpleisters kan het oplopen tot 5 euro. Die drie euro uit Puglia zit dus precies in de gemiddelde bandbreedte, hoe onaangenaam die verrassing ook aanvoelt als je er niet op bedacht bent.
Is het dan zomaar legaal, die extra kostenpost? Grotendeels wel, mits de zaak transparant is. Juridisch gezien wordt het coperto in Italië niet geregeld door een specifieke nationale wet die maximumbedragen of uniforme toepassingsregels vastlegt, wat betekent dat er geen landelijk verbod bestaat dat restauranthouders verhindert het in rekening te brengen, zolang dit gebeurt met transparantie naar de klant. Staat het bedrag duidelijk op de menukaart voordat je bestelt, dan mag de eigenaar het vragen. Staat het nergens vermeld en duikt het pas op de rekening op, dan heb je als klant wél reden om te protesteren.
Lazio zegt resoluut nee
Terwijl Puglia en de meeste andere regio’s het coperto gewoon toestaan, heeft de regio rond Rome er in 2006 een streep door gezet. De regionale wet van Lazio 21/2006 verbiedt expliciet de «bijkomende kosten voor het coperto». De wetgever wilde af van de onduidelijke extra kostenpost en verplichtte restaurants om hun prijzen volledig transparant te maken. De regionale wet nummer 21 van 29 november 2006 heeft het in rekening brengen van het coperto feitelijk verboden, en artikel 16 lid 3 bepaalt dat wanneer de bediening aan tafel plaatsvindt, de prijslijst voor de bestelling beschikbaar moet zijn en de eventuele servicecomponent duidelijk en begrijpelijk moet vermelden, en dat het bovendien verboden is om extra kosten voor het coperto toe te passen.
Klinkt helder, toch blijkt de praktijk weerbarstiger. Jaren na de invoering meldden consumentenorganisaties nog steeds tientallen klachten. Vijf jaar na de invoering van de wet die het coperto in Lazio verbiedt, waren er nog altijd minstens 350 meldingen van burgers die in restaurants terechtkwamen waar het coperto nog steeds in rekening werd gebracht. Wetten veranderen dus niet automatisch de gewoontes in de keuken, en dat is precies waarom het zo nuttig is om als reiziger te weten waar je op moet letten. Overtredende restaurants riskeren overigens niet mals, wie de bepalingen van artikel 16 overtreedt, is onderworpen aan een bestuurlijke boete van 2.500 tot 7.500 euro.
Zo herken je het en wat kun je doen
Terug naar die vakantie in Puglia. Had de eigenaar het recht om die drie euro te vragen? Buiten Lazio in principe wel, zolang het duidelijk op de kaart stond. Stond het nergens, dan mag je gerust vragen waarom die post op de bon staat, en kun je in theorie weigeren te betalen. Als de kosten niet duidelijk waren aangegeven of wanneer de berekening onduidelijk is, kunnen ze worden betwist en kan de klant weigeren te betalen, en desnoods de hulp van de politie inroepen. In de praktijk escaleert het zelden zo ver, meestal volstaat een vriendelijke vraag aan de ober om uitleg.
Wat mij betreft is de kern van het verhaal niet zozeer of die drie euro nou terecht is, maar dat je als toerist simpelweg niet weet wat de regels zijn zolang je van regio naar regio reist. Waar je in Rome met recht kunt aankaarten dat het coperto onwettig is, geldt in Bari of Lecce een compleet andere logica. Dat gebrek aan uniformiteit zorgt voor precies het soort verwarring dat menig vakantieganger met een verbaasde blik op de rekening laat staren.
Handig is om vóór het bestellen even een blik op de kaart te werpen: staat er ergens “coperto” met een bedrag, dan weet je dat het eraan komt. Zie je niets, maar duikt het toch op de bon op, dan mag je daar gerust naar vragen. Sommige zaken noemen het “pane e coperto”, andere verstoppen het onder “servizio”, maar het principe blijft hetzelfde: een vaste toeslag voor tafellinnen, bestek en bediening, los van wat je daadwerkelijk hebt besteld.
De volgende keer dat je in een Italiaans restaurant zit, met de zon op je bord en de zee op de achtergrond, loont het dus om even goed te kijken voordat je bestelt. Wie weet bespaar je jezelf wat euro’s. Ook de ergernis van een onverwachte post op een verder onvergetelijke avond.
Sources : finestraperta.it | euroconsumatori.eu