Begin mei, en toch zweette Europa al. In het zuidwesten van Frankrijk werd begin april dit jaar 30,5 graden gemeten, terwijl de eerste warmte historisch gezien pas rond begin juni opduikt in die regio. In normale omstandigheden wordt het hittedragempel daar pas omstreeks 6 juni bereikt. Dat betekent: twee maanden te vroeg. En terwijl de lentemaanden al records braken, wordt het stillere nieuws gefluisterd in de databriefings van meteorologen: wat de modellen laten zien voor juli 2026, klinkt haast onwerkelijk.
Samenvatting
- Europa warmt twee keer zo snel op als de rest van de wereld, met recordtemperaturen al in mei
- De zomer van 2025 kostte naar schatting 24.400 Europeanen het leven door extreme hitte
- Alle meteorologische modellen wijzen naar dezelfde angstaanjagende voorspelling voor juli 2026
Europa, het continent dat sneller opwarmt dan de rest van de wereld
Wie begrijpt wat er dit voorjaar gebeurt, begrijpt ook waarom klimaatwetenschappers steeds minder makkelijk hun schouders ophalen. Europa warmt op met 0,56°C per decennium, meer dan twee keer zo snel als het wereldgemiddelde van 0,27°C per decennium. Dat klinkt abstract, maar de cijfers achter die trend zijn allesbehalve dat.
Minstens 95% van Europa ervoer in 2025 bovengemiddelde jaartemperaturen. Niet in de zuidelijke helft, niet langs de Middellandse Zee alleen, maar van Portugal tot Noorwegen, van Griekenland tot Finland. Noorwegen, Zweden en Finland registreerden in 2025 hun zwaarste hittegolf ooit, met 21 aaneengesloten dagen en temperaturen boven de 30°C tot binnen de Poolcirkel. Dat is geen statistisch curiosum. Dat is een indicatie van hoe grondig het klimaat van het continent aan het verschuiven is.
De oceanen rond Europa dragen bij aan het bredere beeld. Maritieme hittegolven troffen 86% van het Europese zeegebied, het hoogste niveau ooit gemeten. Voor het vierde jaar op rij werden records gebroken voor de gemiddelde zeewatertemperatuur rondom Europa. Warmer zeewater betekent warmer land, en warmer land betekent dat hittegolven langer aanhouden. Een versterkend effect, als een vliegwiel dat zijn eigen snelheid opbouwt.
Wat de zomers van 2025 al lieten zien
De referentie voor wat komen kan, ligt maar een jaar achter ons. In juli 2025 sloeg Europa’s op één na zwaarste hittegolf ooit toe, die 25 dagen aanhield en een groot deel van het continent trof. In Turkije werd voor het eerst een temperatuur van 50°C overschreden, in Cyprus werden nieuwe julirecords genoteerd. In augustus volgde een derde hittegolf op het Iberisch Schiereiland en in Frankrijk, met temperaturen tot 45°C in Spanje en 42°C in Frankrijk.
De menselijke tol hiervan is moeilijk te bevatten. Onderzoekers schatten dat in de bestudeerde Europese steden zo’n 24.400 mensen stierven door extreme hitte in de zomer van 2025. Zonder klimaatopwarming door menselijk handelen hadden 16.500 van die sterfgevallen voorkomen kunnen worden, waarbij klimaatverandering verantwoordelijk was voor 68% van de oversterfte. De cijfers zijn al onthutsend; en de projecties voor de toekomst maken ze nog schrijnender. Het IPCC schat dat zelfs bij 1,5°C wereldwijde opwarming Europa jaarlijks 30.000 extra doden door extreme hitte kan verwachten, met een mogelijke stijging tot 90.000 per jaar bij 3°C opwarming.
Wat meteorologen nu al zien voor de zomer van 2026
Hier begint het ongemakkelijke gedeelte. Seizoensverwachtingen zijn geen dagelijkse weerkaart, maar probabilistische tendensen op basis van mondiale klimaatsignalen. En alle modellen wijzen momenteel dezelfde kant op. De prognoses voor de zomer zijn ronduit opvallend: Copernicus, dat acht verschillende voorspellingsmodellen combineert, schat dat het nagenoeg zeker is dat juli en augustus beduidend warmer dan gemiddeld worden.
De klimaatprognose van Climate Impact Company voor de zomer van 2026 wijst op de ontwikkeling van een grote droogte in Europa, aangejaagd door toenemende hitte-anomalieën. De voorspelling is gebaseerd op een sterke El Niño in wording, een prominente warme vlek in de Noord-Atlantische Oceaan en opkomende maritieme hittegolven in de Noorse en Middellandse Zee. Die combinatie is het soort cocktail dat weermodellen nerveus maakt.
Voor juli specifiek tekenen meerdere bronnen hetzelfde scenario. Een hogedrukgebied dreigt een groot deel van juli 2026 geblokkeerd te blijven boven de Britse eilanden, wat zeer zomers en droog weer meebrengt over een groot deel van west en centraal Europa. Tegelijkertijd wordt juli verwacht als warm, soms sterk, zelfs met het risico op hittegolven. Verschillende seizoensmodellen komen overeen op een positieve thermische afwijking voor de zomer, aangedreven door de frequentere aanwezigheid van anticyclonische ruggen over Europa. Die situatie bevordert stabiele, zonnige perioden met temperaturen die duidelijk boven normaal uitkomen, met name in juli en augustus.
De eerste signalen wijzen op thermische afwijkingen die mogelijk meer dan 2°C boven het seizoensgemiddelde uitkomen, een niveau waarbij meteorologen al spreken over een serieus risico op hittegolven. Het is nog te vroeg om te spreken over het risico op een canicule of temperaturen boven de 40°C, maar het risico op extreme waarden in de zomer van 2026 is reëel gezien de huidige modeluitkomsten.
Een verschoven grondlijn, niet alleen een bijzondere zomer
Het gevaar van focussen op één zomer is dat je de structurele verschuiving mist. Vijf van de warmste jaren in Europa hebben plaatsgevonden na 2019. Wie naar 2026 kijkt als een uitzondering, mist het echte nieuws: elke nieuwe zomer vertrekt vanuit een hogere starttemperatuur.
De huidige reeks records lijkt soms “maar een paar graden” boven normaal, maar in klimaattermen maakt dat alles uit. Het weerpatroon schuift op als geheel, waardoor extremen vaker voorkomen. Een dag die vroeger ongewoon warm was, wordt dan “normaal warm”, en wat ondenkbaar leek, verschijnt steeds vaker op de kaarten.
Het KNMI werkt intussen aan een nieuwe hitte-index die temperatuur, luchtvochtigheid, zonnestraling en wind combineert. Vanaf de zomer van 2026 is die index naar verwachting beschikbaar via de KNMI-app, zodat iedereen kan zien hoe zwaar de hitte op dat moment aanvoelt. Een praktische tool, maar ook een stille erkenning dat zomers in Nederland structureel veranderen. En als de data voor juli nu al zo spreken, rijst de vraag: welke woorden kiezen meteorologen over tien jaar voor wat we nu nog “uitzonderlijk” noemen?
Sources : tuincentrum-onings.nl | knmi.nl