Stel je voor: je arriveert na een lange vlucht op je favoriete Griekse eiland, zet koers naar het strand en ziet rij na rij ligbedden zo ver het oog reikt. Terwijl Griekenland al jaren een wet heeft die precies dit zou moeten voorkomen. Hoe kan dat?
Volgens de Griekse grondwet is de kustlijn van het land publiek bezit en hebben burgers het recht om de stranden te bezoeken en te gebruiken wanneer ze maar willen. Toch vertelt die werkelijkheid op veel stranden een heel ander verhaal. Om dit recht te beschermen trad in 2024 een ingrijpende nieuwe wet in werking, maar de manier waarop ondernemers die weten te omzeilen, zegt veel over de kloof tussen wetgeving en praktijk.
Samenvatting
- Griekenland introduceerde strenge regels, maar hotels gebruiken technische loopholes om kleine baaien ‘legaal’ in te pikken
- Sinds de lancering van de MyCoast-app zijn er 11.500 meldingen ingediend, maar burgers zien ligbedden teruggeplant zodra inspecteurs weg zijn
- De ‘Handdoekenbeweging’ van burgers legt handdoeken neer waar de wet hen dat recht geeft — een symbolische strijd tegen commercialisering
Wat de wet eigenlijk zegt
Op 4 maart 2024 werd wet 5092/2024 aangenomen, getiteld “Voorwaarden voor het gebruik van openbaar eigendom in kustgebieden.” De belangrijkste wijzigingen betreffen de afbakening van de kustlijn, transparantie in het vergunningenproces via een gecentraliseerde digitale procedure, het gebruik van technologie voor legaliteitscontroles en striktere sancties.
Om overbevolking te voorkomen en publiek gebruik te waarborgen, is commerciële exploitatie van strandgebieden strikt beperkt. Niet meer dan 50 procent van een strand mag worden verhuurd voor economische of toeristische doeleinden, een percentage dat daalt tot 30 procent in ecologisch beschermde Natura-gebieden. Elke concessie kan maximaal 500 vierkante meter beslaan, waarbij maximaal 60 procent van dat gebied gebruikt mag worden voor parasols, ligbedden of soortgelijke uitrusting. Bovendien moet er een vrije zone van zes meter tussen de verschillende concessiegebieden blijven, zodat strandgangers ruimte hebben.
Voortaan moet minstens 70 procent van het strand vrij zijn van ligbedden. In beschermde gebieden is het percentage hoger: 85 procent. Ook moet er minimaal 4 meter afstand zijn tussen de ligbedden en het zeewater. En dan zijn er nog de zogenaamde “onbetreden stranden”: 198 stranden in heel Griekenland werden als volledig beschermd verklaard. Deze stranden liggen binnen het Natura 2000-netwerk, gebieden van hoge ecologische waarde. Later werden nog 40 extra stranden aan de lijst toegevoegd, waarmee het totaal op 238 beschermde stranden uitkwam.
Op papier is dit een stevig pakket maatregelen. Alleen: papier is geduldig.
De truc die hotels al gevonden hebben
Het grondwettelijk recht op vrije toegang tot het strand en de kust is beschermd, en de regels voor het gebruik van stranden zijn vastgelegd in de wet, maar er zijn mazen in de wet die het mogelijk maken om volledige stranden “legaal” te bezetten. De autoriteiten zijn op de hoogte van dit probleem en proberen het op te lossen.
Eén van die mazen is bijzonder lucratief voor grote hotelketens. Vertegenwoordigers van Greenpeace Griekenland en MEDASSET (de mediterrane vereniging voor bescherming van zeeschildpadden) lieten weten dat ze sceptisch zijn over de nieuwe aankondigingen, omdat een aantal mazen in de wet hotels de mogelijkheid zou bieden om kleine baaien zonder veiling te gebruiken. Een hotel dat grenst aan een kleine afgelegen baai, kan die baai als het ware “reserveren” voor de eigen gasten, buiten het normale concessiesysteem om.
Op veel stranden verdwenen open, publieke plaatsen onder een woud van ligbedden en parasols, vaak illegaal geplaatst door strandtenten en commerciële bedrijven. In veel gevallen stonden er twee of zelfs drie keer zoveel ligbedden als wettelijk toegestaan. De overtredingen gingen verder dan dat: er werden hekken in het zand geplaatst, luidsprekers maakten lawaai tot diep in de nacht, en zware constructies verschenen, waarbij sommige zelfs banken en hemelbed-loungers in het water plaatsten.
De slimste manier om de regels te omzeilen is structureel van aard. De wet schrapt het verbod op de concessie van “kleine kustgebieden” (minder dan 5 meter in lengte of breedte, of minder dan 150 vierkante meter). Dat klinkt technisch, maar de gevolgen zijn tastbaar: kleine baaien die vroeger gewoon toegankelijk waren voor iedereen, zijn nu beschikbaar voor commerciële verhuur aan de aangrenzende accommodatie. Het is als het winnen van de rechtszaak over de regels, door de regels zelf te herschrijven.
Handhaving: drones, een app en 350.000 euro aan boetes
De overheid treedt wel degelijk op, al roept de effectiviteit vragen op. In de eerste vijf dagen dat de nieuwe regels ingingen, werd voor 350.000 euro aan boetes uitgedeeld aan ondernemers, restauranthouders en hotels die zich niet hielden aan de nieuwe regels. De Grieken zetten drones in om de stranden te controleren.
Nieuw is de MyCoast-app, een digitale klikknop voor strandgangers. De app is gratis beschikbaar op smartphones en tablets en vereenvoudigt het melden van overtredingen. Gebruikers activeren hun GPS, zoeken het strand op de kaart en checken de concessiestatus. In een volgende fase wordt kunstmatige-intelligentietechnologie ingezet om gerapporteerde overtredingen in real time te monitoren.
Chalkidiki en Oost-Attica staan helaas aan kop in burgerklachten over strandovertredingen in heel Griekenland. Sinds de lancering van de MyCoast-app zijn er in totaal 11.500 meldingen gedaan. Deze hebben betrekking op onder meer illegale bezetting van kustgebieden door strandtenten en ligbedden, het ontbreken van strandwachten en onvoldoende toegankelijkheidsinfrastructuur voor mensen met een beperking.
Toch zijn er vraagtekens bij de opvolging. Veel gebruikers zijn gefrustreerd dat ze, zelfs na het indienen van gedetailleerde klachten, geen updates ontvangen, geen bevestiging van inspecties, geen resultaten, geen verantwoording. Sommige stranden, zoals één veelvuldig gerapporteerde locatie op Aegina, ontvingen tientallen meldingen, maar toen inspecteurs arriveerden, troffen zij geen overtredingen aan. Alsof iemand had gebeld dat de inspecteurs eraan kwamen.
Een beweging die niet stilvalt
De druk van burgers begon niet met een wet, maar met een handdoek. In het seizoen van 2023 begon een protest genaamd “Vrijheid voor Handdoeken” op één eiland en verspreidde zich ongelooflijk snel naar een groot aantal stranden in heel Griekenland. Dankzij het protest begonnen bars op sommige stranden zich aan de wettelijke regels te houden, en waar ze dat niet deden, werden de eigenaren beboet en sommigen zelfs gearresteerd.
Dit alles heeft geleid tot wat in Griekenland bekendstaat als de “Handdoekenbeweging”, een vreedzame maar aanhoudende poging van burgers om de openbare stranden terug te opeisen door simpelweg hun handdoek neer te leggen waar de wet zegt dat ze daartoe het recht hebben. De symboliek is treffend: waar bedrijven ligbedden neerzetten om ruimte te claimen, leggen mensen handdoeken neer om die terug te nemen.
Er klinkt scepsis of het allemaal werkt in de praktijk. Op de Cycladische eilanden was het zo dat zodra de inspecteurs vertrokken, de ligbedden en parasols weer werden teruggeplaatst. De kleine boetes weerhielden de uitbaters er niet van. Dat is misschien wel de diepste les van dit hele verhaal: goede regelgeving lost weinig op zonder consistent toezicht en echte consequenties. Griekenland heeft de wet, heeft de drones, heeft de app. De vraag die dit zomer opnieuw beantwoord wordt, is of de politieke wil groot genoeg is om de regels ook daadwerkelijk te laten gelden, op het moment dat het toeristenseizoen op volle toeren draait en de economische belangen zwaar wegen.
Sources : autobahn.eu | linda.nl