Nu heb ik voldoende informatie. Er zijn twee relevante verhalen: (1) de SBB sluit bemande loketten op treinstations — een doorlopend proces waarbij per januari 2025 zes stations in Zürich-kanton zijn omgebouwd tot zelfbedieningsstations — en (2) de directe dagtrein Amsterdam-Basel werd per 16 juli 2024 geschrapt. Beide aspecten zijn relevant voor het artikelonderwerp. Ik combineer deze in een coherent, journalistiek stuk.
Je staat op het perron van een Zwitsers treinstation, koffer aan je zijde, een complex ticket in je hoofd en het vaste plan om hulp te vragen bij het loket. Maar het loket is er niet meer. Een scherm met knoppen staart je aan. Welkom in het nieuwe Zwitserland.
De Zwitserse spoorwegen, de SBB, zijn al jaren bezig met een stille maar ingrijpende metamorfose: het sluiten van bemande loketten op steeds meer treinstations. Waar er twintig jaar geleden nog meer dan twee keer zoveel bemande verkooppunten waren, tellen de SBB vandaag nog 121 bediende loketten in het hele land. In de afgelopen tien jaar verdwenen er meer dan vijftig. En die trend zet door, ook in 2025.
De SBB sloot, in overleg met de Züricher vervoersmaatschappij ZVV, de reiscentra in Andelfingen, Bauma, Bubikon, Dielsdorf, Pfäffikon ZH en Wald per 1 januari 2025 en transformeerde ze tot stations met volledige zelfbediening. Zes plaatsen die voor toeristen op het eerste gezicht misschien onbekend klinken, maar die deel uitmaken van een patroon dat de hele Zwitserse spoorwereld hertekent.
Samenvatting
- Zes stations in Zwitserland werden per januari 2025 omgebouwd tot volledige zelfbedieningsstations
- De directe dagtrein Amsterdam-Basel verdween op 16 juli 2024 en komt niet terug
- Automaten spreken geen Nederlands en beantwoorden geen complexe vragen over ticketopties
Waarom het loket verdwijnt
De redenering van de SBB is hard om te weerleggen. Begin 2024 werden nog maar 4 procent van alle verkochte treintickets gekocht via de 121 SBB-reiscentra en het contactcenter. In 2019 was dat nog bijna 10 procent. Reizigers boeken hun tickets allang via de app of de website, en de Zwitsers zijn daarin opvallend vroeg gegaan. Slechts 4 procent, of één op de vijfentwintig tickets, werd begin 2024 nog aan een bemenste balie gekocht. Waar vroeger het loketbezoek de norm was, kopen reizigers hun treindiensten vandaag voornamelijk digitaal of via automaten.
Voor een lokale forens met een jaarabonnement is dat geen enkel probleem. Voor een toerist die net aankomt in Zürich of Basel, zijn rugzak afschudt en een dagpas voor de panoramatrein wil combineren met een halve-dag pas voor de regio, kan het een hoofdbrekens kosten. Hoewel veel kleinere stations geen bemand loket meer hebben, kunnen reizigers in de grotere stations nog steeds terecht bij een balie. Dat is vooral handig bij ingewikkeldere tickets.
De automaten zijn intussen technisch sterk uitgebouwd. Ze bieden 24 uur per dag toegang tot tickets en andere diensten, op elk SBB-station en bij tal van andere vervoerders. Maar een automaat beantwoordt geen vragen. Hij weet niet dat jij eigenlijk beter af bent met een Swiss Travel Pass dan met losse tickets. En hij spreekt geen Nederlands.
Eén groot probleem voor wie vanuit Nederland reist
Bij dit alles komt nog een tweede verandering die Nederlanders dit jaar verrast heeft: de directe dagtrein tussen Amsterdam en Basel, een verbinding die bijna een eeuw lang gewoon was, bestaat niet meer. De trein Amsterdam-Basel rijdt na 15 juli 2024 niet meer. Daarmee verdween na tientallen jaren de laatste dagtrein tussen Nederland en Zwitserland. Dat bevestigde de Zwitserse spoorwegen (SBB) aan Treinreiziger.nl.
Een woordvoerder van de SBB bevestigde dat de directe trein per 16 juli verdween en daarna niet meer terugkeert. Langdurige werkzaamheden zijn de voornaamste aanleiding voor het stilleggen van de verbinding. Concreet: omdat er vanaf half juli werkzaamheden plaatsvinden aan het spoor tussen Frankfurt en Mannheim, lukt het Deutsche Bahn niet om de retourrit door één trein te laten rijden. Bovendien stonden er voor tachtig weken lang werkzaamheden gepland aan het traject Emmerich–Oberhausen, om daar een derde spoor voor goederenvervoer te realiseren.
Dagtreinen tussen Nederland en de Zwitserse Alpen hadden een geschiedenis van minstens 96 jaar, met de naam Edelweiss in 1928 als startpunt, later omgedoopt tot Trans Europe Express in 1957. Een einde dat voor veel treinliefhebbers hard aankwam. “Grofweg heeft Nederland sinds de jaren vijftig altijd een directe trein naar Zwitserland in de dienstregeling gehad. Daar komt nu een einde aan”, stelde een redacteur van Treinreiziger.nl.
Wat betekent dit voor jouw zomervakantie naar Zwitserland?
Wie vanuit Nederland naar Zwitserland wil, heeft nog steeds goede opties, maar moet er wel rekening mee houden dat die een overstap vereisen. Vanuit Amsterdam rijdt er dagelijks nog een directe nachttrein via Basel naar Zürich. Wie overdag wil reizen, stapt normaal gezien over in Frankfurt, al vereist dat goede aansluitingen. Op papier kunnen reizigers uit Zwitserland in Frankfurt in achttien minuten overstappen op de trein naar Nederland, maar wie de stiptheid van Deutsche Bahn kent, weet dat dit in de praktijk zelden haalbaar is. Zelfs een vertraging van tien minuten maakt de overstap op het grote Frankfurt Hauptbahnhof riskant.
Eenmaal in Zwitserland zelf verandert de sfeer volledig. De Zwitserse treinen, trams, bussen en boten zijn nauwgezet op elkaar afgestemd zodat overstappen vlot en efficiënt verlopen. Vrijwel alle spoorlijnen rijden minstens eens per uur, en de drukste routes om de dertig of zelfs om de vijftien minuten. Wél moet je als toerist weten dat je voor veel panoramatreinen (Glacier Express, Bernina Express) verplicht een reservering maakt. De enige uitzonderingen waarbij reserveren verplicht is, zijn een handvol panoramisch gerichte toeristische treinen, zoals de Bernina Express, Glacier Express of de GoldenPass Panoramic.
Voor tickets in Zwitserland zelf geldt gelukkig een comfortabele regel: binnenlandse Zwitserse ritten hoeven niet op voorhand geboekt te worden, treinen kunnen niet ‘uitverkopen’ en gewone tickets zijn in onbeperkt aantal beschikbaar voor elke trein op de dag zelf. Je kunt gewoon ter plaatse een ticket kopen en instappen. De automaten zijn meertalig en toegankelijk. De SBB wijst erop dat het kopen van tickets ook zonder loket volledig mogelijk blijft. Op de stations staan automaten ter beschikking.
De SBB-app verdient een speciale vermelding. De SBB raadt reizigers aan hun online dienstregeling of de SBB Mobile-app te raadplegen voor elke rit. Die app werkt zonder account, toont reistijden, prijzen en druktemomenten, en laat je tickets digitaal bewaren. Downloaden vóór vertrek is simpelweg het slimste wat je kunt doen.
Zwitserland verandert zijn infrastructuur sneller dan de gemiddelde toerist beseft. Het loket dat je vorig jaar gebruikte voor een vriendelijk adviesgesprek, kan dit jaar een automaat zijn geworden. De directe trein die je jarenlang vanuit Amsterdam nam, rijdt niet meer. Maar wie voorbereid vertrekt, ontdekt ook in 2025 een treinnetwerk dat zijn weerga niet kent in Europa. De vraag is alleen: wie neemt straks de rol over van die vertrouwde medewerker achter het glas?
Sources : pvmagazine.nl | treinenweb.nl