Duizenden verpakkingen in de Nederlandse supermarkt dragen straks een woord dat simpelweg niet meer mag: klimaatneutraal. Vanaf 27 september 2026 verbiedt een Europese richtlijn fabrikanten om die claim te voeren als deze uitsluitend steunt op CO₂-compensatie buiten hun eigen productieketen, en dat raakt een groot deel van het huidige supermarktschap.
Het gaat om de zogeheten EmpCo-richtlijn, officieel Richtlijn (EU) 2024/825 over het versterken van de positie van consumenten voor de groene transitie. De richtlijn is op 26 maart 2024 in werking getreden en lidstaten moeten de regels uiterlijk 27 maart 2026 in nationale wetgeving hebben omgezet. Vanaf 27 september 2026 zijn de verplichtingen bindend voor alle bedrijven die producten of diensten aan consumenten aanbieden binnen de EU. Geen inloopperiode, geen uitzondering voor voorraden die al in de winkel liggen.
Samenvatting
- Een Europese wet maakt talloze bestaande milieuclaims straks illegaal — inclusief ‘klimaatneutraal’ via CO₂-compensatie
- Zelfgemaakte groene keurmerken van bedrijven verdwijnen; alleen onafhankelijk gecertificeerde labels blijven
- Nederland loopt in implementatie achter, maar Duitse exporteurs voelen de druk nu al
Compensatie volstaat niet meer
De kern van de nieuwe regel is verrassend hard. De richtlijn noemt expliciet als verboden ‘klimaatneutraal’, ‘gecertificeerd CO2-neutraal’, ‘netto nul impact op het klimaat’, ‘positieve koolstofbalans’ en ‘klimaatcompensatie’, indien die claims uitsluitend zijn onderbouwd met compensatieprojecten buiten de waardeketen, zoals het kopen van CO₂-credits of de financiering van bosprojecten elders. : een fabrikant die zijn CO₂-uitstoot afkoopt via een boomplantproject in een ander continent, mag dat niet langer vertalen naar het label “klimaatneutraal” op het schap.
Dit geldt voor “carbon neutral,” “climate neutral,” “CO2 compensated,” en elke variant die steunt op aankoop van compensatie om een claim op productniveau te onderbouwen. Bedrijven mogen best vertellen dat ze compenseren, maar niet suggereren dat hun product daardoor geen klimaatimpact meer heeft. Duitsland liep hier al op vooruit: op 27 juni 2024 oordeelde het Duitse Federale Gerechtshof dat de term “klimaneutral” inherent dubbelzinnig is, omdat consumenten dit kunnen opvatten als daadwerkelijke emissiereductie of als loutere compensatie via CO₂-credits, terwijl dit klimatologisch niet hetzelfde is. De Europese richtlijn gaat nog een stap verder dan die uitspraak. Terwijl het Duitse gerechtshof nog toestond dat klimaatneutraliteitsclaims mochten worden gemaakt met adequate toelichting, verbiedt de richtlijn ze categorisch wanneer ze op compensatie zijn gebaseerd.
Ook vage kwalificaties zonder harde onderbouwing sneuvelen. Generieke milieuclaims zoals “ecovriendelijk,” “groen,” of “verantwoord” zijn verboden tenzij ze duidelijk gespecificeerd en onderbouwd zijn. En dat geldt niet alleen voor tekst: claims mogen alleen nog worden gebruikt als ze duidelijk onderbouwd zijn met erkende normen of labels, zoals bijvoorbeeld het EU Ecolabel, FSC of Fairtrade logo, en ook impliciete claims vallen onder deze regels. Een verpakking met een groen blaadje en de kleur mos zonder verdere onderbouwing kan straks dus net zo goed misleidend zijn als de tekst zelf.
Zelfbedachte keurmerken verdwijnen van het schap
Een tweede categorie die het moet ontgelden: de eigen groene logo’s die bedrijven jarenlang zelf lieten ontwerpen. Bedrijven mogen alleen sustainability labels gebruiken die zijn gebaseerd op een erkende certificeringsregeling of zijn vastgesteld door een overheidsinstantie, en zelfgemaakte certificeringsregelingen of niet-verifieerbare labels zijn vanaf 27 september 2026 verboden. Wie ooit zelf een schattig icoontje bedacht voor op de doos, kan dat straks weggooien tenzij er een onafhankelijke certificering achter zit.
Ook toekomstbeloften krijgen strengere spelregels. Een slogan als “klimaatneutraal in 2030” is niet automatisch verboden, maar moet wel hout snijden. Beloften over toekomstige klimaat- of milieuprestaties moeten worden onderbouwd met een duidelijk, publiek, controleerbaar plan met concrete doelen, regelmatige onafhankelijke monitoring door derden en openbaar gemaakte bevindingen. Aspiraties zonder routekaart tellen dus niet meer als geloofwaardige claim.
Nederland loopt achter, de deadline niet
Opvallend genoeg hobbelt de Nederlandse wetgeving achter de Europese kalender aan. De implementatie van de richtlijn in Nederland is vertraagd, en pas zodra de Eerste Kamer zijn goedkeuring voor de wet heeft gegeven kunnen Nederlandse toezichthouders gaan controleren. Dat betekent niet dat supermarkten en fabrikanten hier rustig kunnen afwachten. Hoewel handhaving in Nederland pas mogelijk is na nationale doorvoering, mogen lidstaten en toezichthouders vanaf 27 september 2026 niet langer handelen in strijd met de doelstellingen van EmpCo. Bovendien geldt de bestaande Nederlandse wet op oneerlijke handelspraktijken al langer, en de Autoriteit Consument en Markt controleert al op basis van haar eigen leidraad of duurzaamheidsclaims kloppen. Wachten op de formele Nederlandse wetgeving is dus geen vrijbrief.
Landen als Duitsland en Italië hebben de omzetting al rond, wat voor Nederlandse exporteurs meteen relevant is. Sommige lidstaten zoals Duitsland en Italië hebben de wet al wel omgezet in nationale wetgeving, en bedrijven die naar deze landen exporteren doen er goed aan de duurzaamheidscommunicatie nu al aan te passen. Een Nederlandse producent die zijn “klimaatneutrale” koffie ook in Duitse supermarkten verkoopt, loopt daar dus al eerder risico dan thuis.
Wat blijft wél toegestaan
Het is geen totaalverbod op groene marketing. Specifieke, meetbare claims overleven de wetswijziging prima. Zinnen als “deze verpakking bestaat voor 85% uit gerecycled materiaal,” “dit product bevat 30% minder plastic dan de vorige versie,” of “het karton is FSC-gecertificeerd” blijven mogelijk zolang ze specifiek, controleerbaar en niet misleidend zijn. De vuistregel is simpel: hoe concreter en verifieerbaarder de bewering, hoe groter de kans dat hij straks nog op de verpakking mag staan.
Waarom werd dit nodig geacht? De Europese Commissie deed er onderzoek naar en de uitkomst was ontluisterend. Een Europese Commissie-studie beoordeelde 150 milieuclaims en ontdekte dat 53% vaag, misleidend of volledig ongefundeerd was. Meer dan de helft van alle groene beloftes op Europese schappen bleek dus niet te kloppen, of niet hard te maken. Die cijfers verklaren waarom Brussel nu doorpakt, ook al werd de nog strengere Green Claims Directive, met verplichte voorafgaande toetsing van claims, eerder ingetrokken. Deze EmpCo-richtlijn staat daar los van en blijft gewoon van kracht.
Voor de consument in de supermarkt betekent dit vooral dat het label straks weer iets gaat betekenen. De vraag is alleen hoe snel fabrikanten hun verpakkingen daadwerkelijk aanpassen, en of de eerste boetes in Nederland net zo hard aankomen als in Duitsland al het geval is.
Sources : ebc-golfkarton.nl | foodholland.nl