Je gooit het anker uit in een rustig baaitje langs de Corsicaanse kust, tevreden met je plekje, en denkt er verder niet meer over na. Pas wanneer je die ketting weer ophaalt, zie je wat er allemaal mee naar boven komt: kluwen van groene bladeren, losgerukte wortelstokken, een stuk zeebodem dat eruitziet alsof er net een grasmaaier overheen is gegaan. Wat veel bootjeseigenaren op de Middellandse Zee overkomt, is namelijk geen onschuldig incident. Het is Posidonia oceanica, het zeegras dat Corsica en de rest van de Middellandse Zee al duizenden jaren van zuurstof en bescherming voorziet, en dat elke zomer opnieuw kapotgetrokken wordt door ankers die op de verkeerde plek belanden.
Samenvatting
- Wat lijkt als een simpele ankerworp verwoest in één moment wat 1000 jaar nodig heeft om te groeien
- Franse rechters leggen nu miljoenenbotes op — maar de meeste schippers weten niet eens wat ze kapotmaken
- Er bestaat een app die je precies laat zien waar het zeegras groeit, maar bijna niemand gebruikt hem
Een weide onder water die niemand ziet zitten
Posidonia lijkt op gewoon zeewier, maar is dat allerminst. Het is een bloeiende plant met wortels, bladeren en zelfs vruchten, uniek voor de Middellandse Zee. Posidonia is an essential plant for the correct progress of life in the Mediterranean, a plant that produces flowers and fruits, with leaves renewed every year. Wat het extra bijzonder maakt, is het tempo waarin het groeit: de herbiers groeien slechts een centimeter per jaar en kunnen in één seconde worden weggerukt. Reken maar uit hoe scheef die verhouding is.
De ecologische waarde is moeilijk te overschatten. De dichte zeegrasweiden zijn leefgebied voor talloze vis- en ongewervelde soorten, produceren zuurstof, slaan koolstof op en beschermen de kust tegen erosie. In Frankrijk ligt het grootste deel van dit onderwaterlandschap niet voor de Provençaalse kust, zoals je misschien zou verwachten, maar rond Corsica. De Franse Middellandse Zee herbergt zo’n 80.000 hectare aan posidonia, waarvan 66 procent rond Corsica ligt en 33 procent in de Provence-Alpes-Côte d’Azur. Elke ankerworp op dat eiland raakt dus statistisch gezien vaker een kwetsbaar zeegrasveld dan waar ook langs de Franse kust.
Hoe een simpel ankertje een sleuf van meters trekt
Het mechanisme achter de schade is verrassend eenvoudig, en juist daarom zo hardnekkig. Zodra de boot voor anker ligt, blijft hij niet stilliggen: hij beweegt mee met wind en stroming, en trekt de ketting daarbij zijwaarts over de bodem. Het belangrijkste effect van het ankeren wanneer het schip stilligt, blijft echter het maaien van de strakgespannen ankerketting die zich zijwaarts verplaatst, waarbij de bladeren van de posidonia worden weggerukt over een breed gebied, afhankelijk van de intensiteit van de golfslag en de wind. Een Franse ambtenaar van de maritieme autoriteiten omschreef het treffend tegenover persbureau AFP: bij het ophalen van het anker raakt naar schatting één vierkante meter posidonia los, “het is een beetje alsof je een houweel in het gazon plant en naar je toe trekt, dat geeft een voor”.
En dan komt het venijnigste moment nog: het lichten van het anker zelf. De laatste fase van vernietiging vindt plaats wanneer het anker weer aan boord wordt gehesen, en dat is het moment waarop de grootste schade optreedt. Precies dat ogenblik waarop de meeste schippers opgelucht ademhalen omdat de ankerklus geklaard is, blijkt dus het destructiefste van de hele operatie. Wat aan dek verschijnt als een kluit modder en plantenresten, is in werkelijkheid een stuk ecosysteem dat generaties nodig had om te ontstaan.
Herstel duurt eeuwen, de boete kan flink oplopen
Het pijnlijke van deze schade is de tijdshorizon. Onderzoek naar zeegrasvelden bij de Balearen laat zien hoe traag herstel verloopt: de schade veroorzaakt door ankers heeft minimaal 1000 jaar nodig om weer op het oude niveau te komen. Dat is geen typefout, dat is duizend jaar. Een middagje verkeerd ankeren, een millennium aan herstel.
Overheden rond de Middellandse Zee reageren daarom steeds strenger. Franse rechters erkenden inmiddels expliciet de ecologische schade van illegaal ankeren: voor het eerst erkende het zeegerecht van Marseille de ecologische schade die posidonia-zeegrasweiden werd toegebracht door illegaal ankeren van jachten, een beslissing die een keerpunt vormt in de bescherming van kwetsbare mariene ecosystemen. De bedragen die daarbij op tafel kwamen, liegen er niet om: de rechtbank schatte de ecologische schade op 86.537 euro voor het ene schip en 22.423 euro voor het andere. Ook rond Corsica experimenteert men inmiddels met alternatieven. Zo testte het eiland speciale onderwaterankerpunten: Corsica experimenteert sinds kort met speciale boeien die aan onderwaterbases zijn bevestigd, om te voorkomen dat jachten boven de 24 meter hun anker in het zand werpen en zo de posidonia beschadigen.
Wat je zelf kunt doen voor je het anker laat vallen
Gelukkig hoef je niet te gokken of gissen. Er bestaan inmiddels digitale hulpmiddelen die precies aangeven waar zeegras groeit en waar zandbodem veilig ankeren toelaat. Er is een applicatie beschikbaar voor smartphones die Donia heet en ter beschikking staat van alle watersporters. Wie voor de Corsicaanse kust vaart, doet er goed aan die kaart even te raadplegen voordat de ketting overboord gaat, want zoals Duitse vaarautoriteiten het samenvatten: voor het ankeren moet gecontroleerd worden welke bodem onder de boot ligt, en waar posidonia groeit zijn op veel plekken bojenvelden ingericht of ankerverboden aangegeven.
Vervelend is dat handhaving nog niet overal even strikt gebeurt, en dat veel pleziervaarders simpelweg niet weten wat er onder hun kiel groeit. Controles langs de Franse kust laten dat treffend zien: op een twintigtal gecontroleerde boten op één dag kenden of negeerden veel pleziervaarders de regelgeving die het ankeren op zeegrasvelden verbiedt. Onwetendheid is dus vaak de echte boosdoener, niet moedwillige onverschilligheid.
Misschien is dat wel de kern van het verhaal: een baaitje dat er van bovenaf uitziet als de perfecte lege ankerplek, verbergt onder water een landschap dat al honderden of duizenden jaren op zijn plek ligt. De volgende keer dat je voor de Corsicaanse kust naar een geschikt plekje zoekt, loont het de moeite eerst naar beneden te kijken, of op je telefoon, voor je de ketting laat rammelen. Wat kost het je nou helemaal, twee minuten extra zoeken naar zandbodem, tegenover een ecosysteem dat een mensenleven lang niet hersteld raakt?
Sources : indespiegel.nl | boatsmediterrani.com