Achtentwintig euro. Zoveel kostte het me om iets te “krijgen” dat eigenlijk gratis is. Ik zocht snel even naar “Europese zorgpas aanvragen”, klikte op de eerste link die Google me voorschotelde, vulde mijn gegevens in en betaalde zonder er verder bij na te denken. Pas toen de bevestigingsmail binnenkwam, viel het kwartje: dit was helemaal niet de website van mijn zorgverzekeraar.
Wat volgt is geen uniek verhaal. Het is een patroon dat zich al jaren herhaalt, in Nederland en ver daarbuiten, en dat blijkbaar nog steeds niet genoeg bekend is bij het grote publiek.
Samenvatting
- Een Nederlands onderzoek leidt tot een verrassende ontdekking op een nepsite bovenaan Google
- Miljarden consumenten worden jaarlijks afgeleid door valse websites die gratis diensten als premium verkopen
- Je zorgverzekeraar weet van dit probleem, maar vertelt je er niet actief over
Een gratis document dat commerciële partijen toch weten te verkopen
De Europese zorgpas, officieel de EHIC (European Health Insurance Card), is bedoeld om Europeanen die tijdelijk in een ander EU-land verblijven toegang te geven tot medische zorg. De pas maakt het voor mensen uit de 27 EU-lidstaten en uit IJsland, Liechtenstein, Noorwegen, Zwitserland en het VK makkelijker om tijdens tijdelijke verblijven in het buitenland toegang te krijgen tot gezondheidszorg. Simpel gezegd: laat je in Frankrijk, Spanje of Duitsland spoedeisende zorg verlenen, dan toont die pas dat je thuis al verzekerd bent.
Het punt waar mijn frustratie begon, staat zwart op wit op de officiële EU-website Your Europe. De Europese ziekteverzekeringskaart is gratis en je moet hem aanvragen bij je zorgverzekeraar vóór vertrek. Geen tussenpersoon nodig, geen administratiekosten, geen spoedservice die je “sneller” aan je pas helpt. Toch waarschuwt diezelfde Europese Commissie expliciet voor het probleem waar ik in trapte: sommige valse websites bieden je tegen betaling een ziekteverzekeringskaart aan, en je moet daar nooit op ingaan, maar rechtstreeks contact opnemen met je zorgverzekeraar.
Bij een Nederlandse zorgverzekeraar hoef je in veel gevallen zelfs helemaal niets aan te vragen. Bij verzekeraars als DSW is je nationale zorgpas tevens je Europese zorgpas, dus de pas die je in Nederland gebruikt is ook bruikbaar in het buitenland. Bij andere verzekeraars, zoals CZ of OHRA, staat de EHIC gewoon standaard klaar in de app, of kun je een fysieke versie aanvragen via het eigen klantportaal. Een plastic exemplaar krijg je dan, zoals CZ het formuleert, gratis thuisbezorgd binnen vijf werkdagen.
Hoe die nepsites zich bovenaan Google weten te wurmen
Wat mij trof, was niet zozeer dat er commerciële sites bestaan die zich tussen jou en je verzekeraar plaatsen. Het was dat zo’n site zomaar bovenaan de zoekresultaten stond, met een oogverblindend officiële uitstraling: overheidsblauw, een EU-vlaggetje, en teksten die zinspelen op spoed en urgentie. Dit is bepaald geen nieuw fenomeen. In het Verenigd Koninkrijk werd al jaren geleden gewaarschuwd voor precies dit type site. De Europese zorgpas is gratis, maar externe websites, die vaak bovenaan de zoekresultaten verschijnen, rekenen kosten voor een pas die gratis bij de nationale gezondheidsdienst te krijgen is.
Slachtoffers die hun verhaal online deelden, herkennen zich in exact hetzelfde scenario als het mijne. Eén gebruiker meldde: “The website seemed official. They charged me 24.50 to renew.” Een ander verwoordde de valkuil scherp: “I had entered all of my family’s information (…) before I realized that there was a charge.” De truc zit’m precies daarin: de gegevens invullen voelt als een gratis, ongevaarlijke stap, tot je bij de betaalpagina belandt en denkt dat afhaken nu “zonde” zou zijn van de tijd die je al hebt geïnvesteerd.
Deze sites opereren vaak in een juridische grijze zone. Ze verkopen zichzelf niet als officiële overheidsinstantie, maar als “doorstuurdienst” of “verwerkingsservice”, met de kosten weggestopt in kleine lettertjes onderaan de pagina. Vergelijkbare constructies dook op bij Nederlandse consumenten in andere vermomming: een mail die lijkt af te komen van een zorgverzekeraar, met een link naar een website die er op het eerste gezicht levensecht en geloofwaardig uitziet. Het onderliggende mechanisme is telkens gelijk: vertrouwen wekken door het uiterlijk van officialiteit te kopiëren.
Wat je zorgverzekeraar je niet altijd vertelt (en wel zou moeten)
Hier wringt de schoen voor mij persoonlijk. Mijn verzekeraar had nooit actief gewaarschuwd voor het bestaan van deze nepsites. Geen bannertje in de app, geen regel in de nieuwsbrief, niets. Terwijl de informatie op de eigen verzekeraarssites vaak wel klopt, wordt zelden verteld dat je, als je “Europese zorgpas aanvragen” googelt, zomaar op een site vol addertjes onder het gras kunt belanden.
Koen Kuijper van Zorgwijzer.nl legt in gesprek met consumentenprogramma Radar uit hoe fundamenteel simpel het systeem eigenlijk in elkaar zit: “De pas is gekoppeld aan je basisverzekering,” en je kunt de kaart gebruiken in alle lidstaten van de Europese Unie, Noorwegen, Liechtenstein, Zwitserland, het Verenigd Koninkrijk en IJsland. Hij benadrukt bovendien dat de kaart onderdeel is van afspraken tussen landen, waardoor een Nederlandse basisverzekering de zorg voor jou in het buitenland dekt. : er valt hier helemaal niets te “regelen” tegen betaling. Het zit al standaard in je polis.
Belangrijk is ook te beseffen dat de EHIC geen wondermiddel is, gratis of niet. De kaart is geen alternatief voor een reisverzekering, kan niet worden gebruikt voor particuliere gezondheidszorg, repatriëring of verlies van eigendom, en garandeert geen gratis diensten. Dat verhaal van een Zweedse skiër die zijn been brak, illustreert het pijnlijk goed: hij ging naar Frankrijk om te skiën, brak zijn been en moest van de berg worden gehaald door de reddingsdiensten, waarna hij thuis een hoge rekening kreeg omdat reddingsoperaties niet worden gedekt door de Europese ziekteverzekeringskaart. Een reisverzekering blijft dus, los van je gratis EHIC, gewoon verstandig.
Wat te doen als je toch hebt betaald
Ben je, net als ik, al door de betaalpagina heen gegaan? Neem dan meteen contact op met je bank om te kijken of de transactie nog te blokkeren of terug te draaien is. Meld het incident bij ACM ConsuWijzer, de consumentenwaakhond die klachten verzamelt over misleidende bedrijven en op basis daarvan kan ingrijpen. En vraag je eigen zorgverzekeraar alsnog om de échte, gratis EHIC, zodat je zeker weet dat je met een geldig document op reis gaat.
De volgende keer dat je iets aanvraagt dat “gratis” hoort te zijn, is de eerste stap misschien niet Google, maar de app of website van je eigen verzekeraar. Een paar seconden extra typen scheelt je mogelijk dertig euro, en de wetenschap dat je gegevens niet ergens bij een schimmige tussenpartij zijn beland. De vraag die overblijft: hoeveel mensen hebben inmiddels wél betaald voor iets dat allang op hun telefoon staat, zonder dat ze het ooit doorhadden?
Sources : ohra.nl | shieldsgazette.com