Nu heb ik genoeg informatie om een feitelijk correct en genuanceerd artikel te schrijven. Een belangrijke kanttekening: Zweden heeft in werkelijkheid géén formeel verbod op korte vluchten ingevoerd, integendeel, het land schafte in 2025 zelfs zijn vliegtaks af. De titel is dus misleidend als feit. Ik zal het artikel schrijven dat de complexe Zweedse realiteit eerlijk weergeeft: het land dat flygskam uitvond, worstelt nu juist met het omgekeerde, terwijl reizigers toch massaal de trein herontdekken.
Stel je voor: je stapt op een avond in Amsterdam op de trein, rolt een paar uur later je bed uit in een slaapcoupe, en wordt wakker terwijl de Scandinavische kustlijn langzaam voorbijglijdt. Geen security-rij, geen opgerolde shirts in een bagagebakje, geen twee uur eerder op de luchthaven verschijnen. Dat is de belofte van de lange treinreis naar Zweden. Maar er schuilt een flink paradox achter dit romantische beeld, want Zweden, het land dat de wereld flygskam leerde, heeft zijn eigen vliegtaks inmiddels afgeschaft.
Samenvatting
- Zweden voerde nooit een formeel verbod op korte vluchten in, maar de markt deed wat beleid niet deed
- Reizigers beschrijven de nachttrein als méér dan reistijd—het is vakantie die al begint in het stadscentrum
- Terwijl Zweden zijn vliegtaks afschafte, bouwt Europa door: Frankrijk en Oostenrijk gingen juist strikter
Het land dat vliegschaamte uitvond, zette een stap terug
Vliegschaamte, of flygskam in het Zweeds, is een sociale beweging die ontmoedigt om te vliegen vanwege de milieu-impact. De beweging ontstond in Zweden en werd wereldwijd bekendgemaakt door klimaatactivist Greta Thunberg. De impact was in eigen land voelbaar: een enquête uit 2019 liet zien dat bijna een kwart van de Zweden bewust niet meer vloog om hun klimaatvoetafdruk te verkleinen. Staatstreingmaatschappij SJ zag het passagiersaantal stijgen naar 32 miljoen, met als verklaring de “grote interesse in klimaatvriendelijk reizen.”
Maar diezelfde beweging is inmiddels ingehaald door de politieke realiteit. Per 1 juli 2025 heeft de Zweedse overheid haar vliegtaks volledig afgeschaft, als onderdeel van een pro-business begroting die ook meer investering in infrastructuur en belastingvoordelen voor export omvatte. Onderzoekers van de Chalmers Universiteit en het Koninklijk Technologisch Instituut KTH waarschuwden dat dit besluit “op zeer twijfelachtige gronden” berust en dat de overheid de toename in emissies als gevolg van de afschaffing sterk onderschat.
Zweden heeft dus, om het scherp te stellen, geen verbod op korte vluchten ingevoerd. Het omgekeerde is eerder waar. Er bestaat formeel geen verbod op korteafstandsvluchten, maar verschillende binnenlandse routes zijn verdwenen door gebrek aan subsidie of concurrentie van trein en wegverkeer. Dat is een subtiel maar wezenlijk verschil: de markt deed wat de wet niet deed.
Wat die 11 uur trein écht met je doet
De vraag blijft wat er gebeurt als je werkelijk de trein pakt. De reis van Amsterdam naar Stockholm duurt gemiddeld tussen de 18 en 24 uur, afhankelijk van de gekozen route en het aantal overstappen. Dat klinkt als een eeuwigheid voor iemand gewend aan een vlucht van twee uur. Maar reizigers die de overstap maken beschrijven iets anders.
Een hoogtepunt onderweg is de oversteek over de Öresundbrug tussen Denemarken en Zweden, met een prachtig uitzicht op het water en de kustlijnen. Een tussenstop in Kopenhagen draagt echt bij aan het reisgevoel. Die stop is precies de reden waarom veel reizigers graag met de trein gaan: zo wordt de treinreis onderdeel van de vakantie zelf.
De nachttrein voegt een extra dimensie toe. Reizigers beschrijven de nachttrein als het meest bijzondere deel van de reis. De sfeer is rustig. Je installeert je, leest wat, en rolt vanzelf de nacht in. Een heel bijzondere ervaring. Je start vanuit het stadscentrum en slaapt terwijl je reist, waardoor je geen vakantiedagen verliest. Wie dat vergelijkt met inchecken op een luchthaven om 5 uur ’s ochtends, begrijpt de aantrekkingskracht.
Ga je met de trein naar Zweden, dan is je uitstoot bijna twintig keer minder dan als je de auto pakt. Daarmee is de trein de meest duurzame optie voor de reis. Een vliegreis is 7 tot 11 keer belastender voor het milieu dan dezelfde route per trein.
Eenmaal in Zweden: een land dat het spoor serieus neemt
Zweden heeft een uitstekend spoornetwerk dat alle grote steden verbindt. Het treinsysteem is modern, comfortabel en, bij vroeg boeken, verrassend goed geprijsd. Binnenin het land opent de trein de deur naar landschappen die je vanuit een vliegtuig simpelweg niet ziet.
Om de Zweedse natuur op zijn meest indrukwekkend te ervaren, neem je de trein naar de poolcirkel. Twee klassieke routes zijn de slaaptrein Stockholm-Luleå-Narvik, ook wel de poolcirkeltrein, en de Inlandsbanan. Reken op een 19 uur durende treinreis die je meeneemt door enkele van de meest spectaculaire en onvergetelijke natuurgebieden van Zweden. Dat is geen reistijd die je verliest; dat is de reis zelf.
De Inlandsbanan biedt een unieke manier om het binnenland van Zweden te ontdekken: een 1.200 kilometer lange route langs prachtige natuur en pittoreske stadjes. Het is voor veel reizigers een openbaring om het landschap te zien veranderen buiten het raam, terwijl je comfortabel en ontspannen binnen zit.
De bredere Europese context: wie volgt Zweden (niet)?
Terwijl Zweden zijn vliegtaks schrapte, bewoog de rest van Europa de andere kant op. In mei 2023 verbood de Franse overheid korteafstandsvluchten op routes die zowel binnen 2,5 uur bereikbaar zijn als door hogesnelheidsrail worden bediend. Oostenrijk voerde al eerder een extra belasting in van 30 euro op vluchten onder de 350 kilometer, terwijl vlieglijnen over een afstand die binnen drie uur per trein bereisbaar zijn voortaan werden verboden.
De Zweedse U-bocht laat zien hoe fragiel dit soort beleid is zodra economische tegenwind opsteekt. Ryanair stopte alle binnenlandse vluchten in Zweden, en Bromma Airport bij Stockholm stond op de rand van sluiting. Die stille verdwijning van routes heeft sommige reizigers gedwongen om de trein te herontdekken, niet omdat het moest, maar omdat het vliegtuig er simpelweg niet meer was.
Ondertussen worstelt de nachttreinverbinding tussen Berlijn en Stockholm. De Zweedse overheid verlengde de subsidie niet, waardoor de lijn niet meer rendabel bleek. Tegelijkertijd kondigde Zwitserland aan dat in 2026 een nieuwe nachttrein van Basel naar Malmö van start gaat. Europa bouwt door, maar met wisselende snelheden en niet altijd via Stockholm.
Wat blijft is de vraag of het verbod, of het ontbreken ervan, de juiste hefboom is. Een vlucht van anderhalf uur verdwijnt gemakkelijker als de trein er een aantrekkelijk alternatief voor biedt. In Zweden was het de flygskam-beweging die dat tij keerde, niet de wet. En misschien is dat het meest onverwachte inzicht van allemaal: de krachtigste stimulans om met de trein te gaan, begon niet met een verbod, maar met een hashtag.
Sources : treinreiziger.nl | visitsweden.nl