Stel je voor: je wil overstappen naar een goedkopere hypotheek, maar je bank heeft jarenlang informatie over jouw lening, spaarsaldo en beleggingen bewaard, zorgvuldig verborgen in haar eigen systemen. Om die gegevens ergens anders te gebruiken, moet je alles handmatig opvragen, kopiëren en aanleveren. Tijdrovend, foutgevoelig en eigenlijk gewoon nergens voor nodig, want het zijn jouw gegevens. De Europese Unie is dat ook gaan inzien, en met de komst van de FIDA-verordening verandert dat spelletje fundamenteel.
Samenvatting
- Straks mag jij bepalen wie jouw bankgegevens mag zien — en banken kunnen daar niet zomaar geld voor vragen
- Hypotheek overstappen, financieel advies krijgen, beleggingen beheren: alles wordt eenvoudiger met automatische datadeling
- FIDA is formeel klaar in 2026, maar de echte implementatie loopt tot 2030 — en veel consumenten weten ervan af
Van open banking naar open finance: de volgende stap
De financiële sector is amper bekomen van de vernieuwde Payment Service Directive (PSD2), of het volgende wettelijke open finance-voorstel staat alweer voor de deur: de Financial Data Access Verordening. Die PSD2 was al een grote stap: PSD2 verplicht banken om nieuwe dienstverleners toegang te geven tot de betaalrekeningen van klanten die daar expliciet toestemming voor hebben gegeven. Maar het bleef beperkt tot betaalrekeningen. FIDA gaat veel verder.
Waar PSD2 alleen betrekking had op betaalgegevens, geeft FIDA consumenten het recht om al hun financiële gegevens te delen met derde partijen, zoals fintechs, budgetcoaches of financieel adviseurs, maar wel op een veilige, transparante en gecontroleerde manier. Concreet betekent dit dat betaalrekeningen. Ook informatie over leningen, spaargelden, beleggingen, pensioenen en bepaalde verzekeringen toegankelijk moet worden voor derden, mits de klant daar toestemming voor geeft.
FIDA is een concept Europese verordening die regelt dat klanten hun financiële instellingen kunnen opdragen hun gegevens rechtstreeks te verstrekken aan andere financiële instellingen en aan een nieuw soort financiële dienstverleners. Denk aan een financieel adviseur die met één druk op de knop een compleet overzicht van al jouw financiële producten krijgt, bij meerdere instellingen tegelijk. Dat is vandaag de dag nog niet mogelijk zonder enorme papierwinkel.
Wat kun jij straks opvragen, en hoe werkt het?
Het principe achter FIDA is dat jouw financiële data van jou is. Open banking brengt een verandering in hoe de financiële industrie omgaat met en toegang krijgt tot klantdata. Het uitgangspunt hierbij is dat de data aan de klant toebehoort en niet aan de financiële instelling.
In de praktijk werkt het via toestemming. De klant moet permissie geven voor toegang tot zijn gegevens. Zo een permissie geeft een partij de mogelijkheid de gegevens in te zien en te gebruiken en kan eenmalig zijn of een langere tijd betreffen. Een overzicht van deze permissies komt terecht in een permissiedashboard. De klant kan hier de permissies inzien en zijn permissies up to date houden. Daar kan de klant ook regelen dat een partij niet langer zijn gegevens kan opvragen.
Een concreet voorbeeld maakt het tastbaar: de klant kan zijn bank opdragen gegevens over spaargelden en leningen door te sturen naar een financieel adviseur, zodat die hem gepersonaliseerder en efficiënter advies kan geven. Vergelijk het met het recht op gegevensoverdraagbaarheid dat we al kennen via de AVG, maar dan specifiek voor de volledige breedte van financiële producten, met gestandaardiseerde technische interfaces zodat het overal naadloos werkt.
FIDA vereist het opzetten van API’s, toestemmingsdashboards, veilige toegangsstructuren en logging. De technologie moet transparant zijn én beheersbaar, ook voor de klant. Toestemmingen moeten expliciet zijn. Ook herroepbaar, traceerbaar en tijdsgebonden.
Wanneer gaat het echt in, en wat als banken weigeren?
Hier wordt het iets genuanceerder dan de pakkende kop doet vermoeden. FIDA wordt naar verwachting formeel goedgekeurd in medio 2026. Zodra er over gestemd is, wordt de verordening gepubliceerd en wordt ze wet. Als alles volgens plan verloopt, start de implementatie ergens in late 2027. Op basis van de huidige indicaties verwachten veel marktpartijen dat FIDA’s bepalingen gefaseerd van toepassing worden vanaf 2027 tot 2030, afhankelijk van de sectorale uitrol.
2026 is dus het jaar van politieke afronding in Brussel, niet van directe werking voor consumenten. De Europese Commissie heeft aangegeven het wetgevingsproces in 2026 te willen afronden, met als ambitie een raamwerk dat effectief, eenvoudig en proportioneel is. Na goedkeuring volgt een overgangsperiode voordat banken daadwerkelijk verplicht zijn te voldoen.
En banken die weigeren? Als er geen afsprakenstelsel (scheme) tot stand komt, zijn datahouders toch verplicht toegang te verlenen, maar mogen ze daar niet voor aanrekenen. Dat is een opmerkelijke stok achter de deur: wie niet meedoet aan de gezamenlijke systemen, verliest ook het recht om kosten te verhalen op partijen die toegang willen. FIDA verplicht financiële datahouders, waaronder banken, verzekeraars en beleggingsondernemingen, om klantdata te delen met gelicentieerde derde partijen via gestandaardiseerde technische systemen.
Wat betekent dit voor jou als Nederlandse consument?
De belofte is aanzienlijk. Consumenten willen geen “meer data”. Ze willen minder gedoe bij het overstappen van aanbieder, een beter overzicht van hun financiële leven, relevantere producten en eerlijkere prijzen. FIDA is een middel om die doelen te bereiken. Dat is een veel concreter verhaal dan de technocratische formulering van de verordening suggereert.
Stel je voor: FIDA wil consumenten dieper en meer gedetailleerd beheer geven over wie toegang heeft tot hun financiële data. Taken die nu nogal omslachtig zijn, zoals het aanvragen van een hypotheek of het overdragen van een beleggingsportefeuille, zouden door betere datadeling eenvoudiger worden.
Toch klinken er ook kritische geluiden, met name rondom privacy. Verschillende lidstaten hebben zorgen geuit over financiële uitsluiting en klantprofilering. Nu data-gedreven besluitvorming en geautomatiseerde beoordelingen gemeengoed worden, bestaat het risico dat kwetsbare consumenten of zelfs het mkb oneerlijk benadeeld worden op basis van historische gegevens of financiële risicoprofielen. Die zorg verdient aandacht, want meer dataspreiding betekent ook meer mogelijkheden tot misbruik als de waarborgen niet kloppen.
FIDA maakt geen inbreuk op de AVG. Die geldt onverkort. De Europese privacywetgeving blijft dus het fundament, maar hoe dat in de praktijk uitpakt voor gevoelige gegevens zoals gezondheidsgebonden verzekeringen, wordt nog uitgewerkt.
De komende jaren zal blijken of Europese consumenten echt gretig gebruikmaken van die nieuwe rechten, of dat FIDA hetzelfde lot treft als PSD2: een recent onderzoek liet zien dat 82% van de Nederlandse consumenten niet bekend is met PSD2. Wetgeving alleen verandert geen gewoontes. Maar de infrastructuur die FIDA legt, kan wel degelijk de basis vormen voor een financieel ecosysteem waarin jij, en niet je bank, de baas bent over je eigen geldgeschiedenis. Of dat zo uitpakt, hangt af van Brussel. Ook van hoe slim de markt gebruikmaakt van wat er straks juridisch mogelijk wordt.