Stel je voor: je hebt je vlucht geboekt, je ESTA goedgekeurd, je koffer gepakt. Alles klopt. En toch word je bij aankomst in de Verenigde Staten tegengehouden, ondervraagd, opgesloten. Niet voor uren, maar voor dagen, soms weken. Dit is geen filmscenario, het overkwam duizenden Europeanen vanaf begin 2025, en één document speelde daarin telkens weer een centrale rol: het paspoort.
Samenvatting
- Een enkel symbool in je paspoort kan je nu weken vasthouden aan de Amerikaanse grens — maar wat is het en wie treft het?
- Europese landen waarschuwen hun burgers nu: een visum garandeert niets meer bij de grens
- De aantallen spreken voor zich: buitenlandse aankomsten in de VS daalden in maart met 12%
Een nieuw klimaat aan de Amerikaanse grens
Sinds president Donald Trump zijn tweede termijn aanving, zijn er meerdere opvallende incidenten geweest waarbij toeristen en visumhouders werden tegengehouden aan Amerikaanse grensovergangen of voor weken vastgehouden in immigratiedetentiefaciliteiten. Wat dit bijzonder maakt, is wie de slachtoffers zijn: geen mensen zonder documenten, maar gewone Europese-landen/”>Europese toeristen met een geldig ESTA of visum.
Pedro Rios, directeur van het American Friends Service Committee, zei dat hij in zijn 22 jaar werken aan de grens nog nooit reizigers uit West-Europa en Canada, traditionele Amerikaanse bondgenoten, zo heeft zien opsluiten. “Het is zeker ongewoon, zo dicht op elkaar, en de reden voor het vasthouden van deze mensen klopt niet,” zei hij.
Meerdere toeristen uit Europa melden dat ze werden tegengehouden bij grensovergangen en voor weken werden vastgehouden in immigratiedetentiefaciliteiten, ondanks het feit dat ze over een toeristenvergunning, werkvisum of een andere geldige reistoestemming beschikten. De schok zit hem niet alleen in de detentie zelf, maar in het feit dat een geldig document, in dit geval een goedgekeurd ESTA, plotseling geen garantie meer bleek.
Het paspoort als struikelblok: de geslachtsvermelding
Het document dat het meeste problemen veroorzaakte, is het paspoort zelf. Meer specifiek: de geslachtsvermelding erin. De Amerikaanse president Trump heeft er een prioriteit van gemaakt om de rechten van transgender en non-binaire personen terug te draaien. Op dag één van zijn presidentschap ondertekende hij een decreet waarmee de VS officieel nog maar twee genders erkent: man en vrouw.
Vanaf 20 januari 2025 accepteert de Amerikaanse overheid alleen nog de geslachtsvermeldingen ‘M’ (male) of ‘V’ (female). Dit betekent dat wie een andere geslachtsvermelding, zoals ‘T’ (transgender), in het paspoort heeft staan, bij het aanvragen van een ESTA of visum het geslacht bij geboorte moet aangeven. In diverse Europese landen, waaronder Nederland, is het al jaren mogelijk om een paspoort te laten uitschrijven met de aanduiding ‘X’. Dat is precies waar het wringt.
Personen met een ‘X’ als geslacht in het paspoort kunnen problemen of vertraging bij de grens ondervinden. Dit geldt ook voor transgenderpersonen en personen van wie het geslacht bij geboorte of de genderexpressie anders is dan het geslacht in hun paspoort. Een discrepantie tussen de geslachtsvermelding in het paspoort en wat de Amerikaanse systemen verwachten, kan al voldoende zijn voor een uitgebreid verhoor of weigering.
Niet alleen LHBTI+: ook “gewone” toeristen getroffen
De passportproblematiek raakt weliswaar de LHBTI+-gemeenschap het hardst, maar de bredere verscherping van grenscontroles treft iedereen. Duitsland nam actie nadat minstens drie Duitse staatsburgers bij aankomst in de VS de toegang werd geweigerd en ze werden vastgehouden. In één geval zat een Duitse toerist 16 dagen vast in een Amerikaans immigratiedetentiecentrum, nadat hij de VS vanuit Mexico was teruggekeerd.
ICE liet in een e-mail weten dat de betrokkenen door de Amerikaanse douane “niet toelaatbaar” waren verklaard. Een officiële verklaring voor de specifieke gevallen bleef uit. Duitsland waarschuwde zijn burgers dat toegang tot de VS via ESTA of een visum geen recht op binnenkomst garandeert. Het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken stelde dat Amerikaanse grenswachters de uiteindelijke beslissing hebben en dat de Duitse overheid een weigering niet kan terugdraaien.
Een Franse wetenschapper die naar een conferentie nabij Houston reisde, werd eveneens geweigerd. De Franse minister van Hoger Onderwijs en Onderzoek liet weten “met bezorgdheid te hebben vernomen” dat een onderzoeker van het CNRS de toegang werd geweigerd en werd uitgewezen. De zaak leidde tot diplomatieke spanningen tussen Parijs en Washington.
Europa trekt aan de bel: reisadviezen aangepast
Ierland, Nederland, Denemarken, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Finland en Canada hebben hun reisrichtlijnen bijgewerkt nadat reizigers uit deze landen te maken kregen met detentie door immigratiefunctionarissen. De reisadviezen lezen nu als waarschuwingsbrieven: neem niets voor lief aan de grens.
Nederland stelt dat het geslacht bij geboorte moet worden aangegeven bij een ESTA- of visaaanvraag en wijst erop dat sommige Amerikaanse staten wetten hebben met “negatieve gevolgen voor LHBTIQ+-personen”. Denemarken en Duitsland raden mensen met een X-geslachtsmarker in het paspoort of die van geslacht zijn veranderd aan om van tevoren contact op te nemen met de Amerikaanse ambassade. Finland waarschuwt dat de Amerikaanse autoriteiten reisvergunningen kunnen weigeren als het paspoortgeslacht niet overeenkomt met het geboortegeslacht.
Het ministerie waarschuwt ook dat mensen zich strikt moeten houden aan het opgegeven reisdoel en niet langer in het land mogen blijven dan de ESTA of het visum toestaat. Want ook met een geldige ESTA of visum kan de toegang tot de VS worden geweigerd: de Amerikaanse grenspolitie heeft vergaande bevoegdheden.
De gevolgen zijn merkbaar. Didier Arino, directeur van reisadviesbureau Protourisme in Frankrijk, stelde dat anti-Trumpsentimenten hebben geleid tot een “ongekende” daling van interesse voor reizen naar de VS, terwijl de VS normaal gesproken de populairste verre bestemming is voor Franse toeristen. Nieuwe cijfers van het National Travel and Tourism Office tonen dat het aantal buitenlandse aankomsten in maart met 12% daalde ten opzichte van hetzelfde moment het jaar ervoor.
Wat begon als een reeks geïsoleerde incidenten is inmiddels uitgegroeid tot een structurele spanning tussen Europese reisnormen en het Amerikaanse grensbeleid. Het paspoort, dat document dat je ‘identiteit’ vertegenwoordigt, is tegelijk het meest persoonlijke en het meest kwetsbare object in je rugzak geworden. De vraag die steeds meer Europeanen zich stellen: is een reis naar de VS de onzekerheid aan de grens nog waard?