Elke visser kent het ritueel: tacklebox open, de vertrouwde loodgewichtjes erin, lijn vast, werpen. Zo simpel. Zo oud. Maar precies dat stukje grijs metaal, al decennialang het onbetwiste ankerpunt van iedere hengelmontage, staat nu in het vizier van Brussel. De Europese Commissie wil vislood verbieden, en de discussie daarover sleept al langer mee dan de meeste vissers denken.
Samenvatting
- Veertig jaar geleden al aangekondigd, nu echt aan de beurt: het Europese verbod op vislood
- Jaarlijks verdwijnen 44.000 ton loodgewichten in het Europese milieu met ernstige gevolgen
- Nederland zet in op vrijwillige overstap naar alternatieven zoals wolfraam in plaats van direct verbod
Veertig jaar uitstelgedrag
Het verhaal begint niet in 2025. De toenmalig minister van Visserij, Gerrit Braks, kondigde al in 1988 aan het gebruik van vislood door de sportvisserij te willen verbieden. Dat is inmiddels bijna vier decennia geleden. Wat sindsdien volgde, was een eindeloze rij van convenanten, green deals en samenwerkingsovereenkomsten, elk met vergelijkbare ambities en elk met beperkt resultaat.
De urgentie is er wel degelijk. Jaarlijks worden nog steeds 44.000 ton loodmunitie en loodgewichten voor vislijnen over het Europese milieu verspreid, waarbij ze wildlife vergiftigen, water en bodem vervuilen en mensen, huisdieren en vee in gevaar brengen. Vislood kan in het water achterblijven als de vislijn breekt, bijvoorbeeld door sterke stroming of obstakels. Ook kan het op de waterbodem geraken door het gebruik van ‘drop off’-systemen, die ontworpen zijn om het loodgewicht onder water los te laten.
De schade stapelt op langs twee wegen. Lood dat in het water achterblijft, kan worden opgenomen door plankton, waterplanten, schelpdieren en vissen, en door opstapeling in de voedselketen ook door mensen. Bovendien zijn 7 miljoen vogels wereldwijd jaarlijks risico door het inslikken van loodvistuig. Wie dacht dat vislood alleen een probleem was voor zwanen en eenden, vergist zich: de keten is langer dan die van je hengellijn.
Het voorstel dat in februari 2025 alles veranderde
In februari 2025 publiceerde de Europese Commissie haar lang verwachte voorstel om het gebruik van lood bij jacht, sportschieten en vissen te beperken. Het voorstel is sindsdien in bespreking bij het EU REACH-comité, waar lidstaten en de Commissie de technische, sociaaleconomische en praktische gevolgen voor jagers, schutters en sportvissers onderzoeken.
Concreet draait het om een gefaseerd verbod. Het ECHA stelt de Europese Commissie voor om de verkoop én het gebruik van lood in visgewichten en kunstaas te verbieden, met een overgangsperiode van drie jaar voor gewichten tot 50 gram en van vijf jaar voor gewichten vanaf 50 gram. Een onmiddellijk verbod geldt specifiek voor het gebruik van loodgewichten bij zogenoemde ‘drop off’-technieken, waarbij het gewicht bewust op de waterbodem wordt achtergelaten. Dat laatste is begrijpelijk: het is de meest directe manier om grote hoeveelheden lood structureel in het ecosysteem te dumpen.
De getallen zijn minder te negeren dan de lobby doet voorkomen. Onderzoek van Wageningen Marine Research wees uit dat het percentage vistrips waarbij een loodalternatief werd gebruikt, steeg van zo’n 6 procent in 2018-’19 naar 19 procent in 2022-’23 in zoute wateren. Desalniettemin was het totale loodverlies in zoute wateren toegenomen: van zo’n 13 tot 35 ton in 2018-’19, naar 23 tot 70 ton in 2022-’23. Meer vissers proberen dus netjes te doen, maar het absolute verlies groeit gewoon door. Dat zegt iets over de schaal van de sport, niet over de goede wil van individuele sportvissers.
Nederlanders kiezen voor de zachte aanpak
Den Haag koos vooralsnog niet voor het Europese tempo. Terwijl men zich in Brussel over een Europees verbod buigt, besloten de Sportvisunie, de EFTTA en de minister in te zetten op een ‘ambitieuze samenwerkingsovereenkomst die erop is gericht om de sportvisserij in Nederland zo snel mogelijk loodvrij te krijgen’.
De ministeries van Infrastructuur en Waterstaat, Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, samen met de Unie van Waterschappen, de Sportvisunie en de EFTTA, ondertekenden begin 2026 een nieuwe samenwerkingsovereenkomst: ‘Sportvisserij Loodvrij 2026-2029’. Doel: sportvissers op vrijwillige basis stimuleren om over te stappen op alternatieven, onder andere via pilotgebieden waar loodvrij vissen actief wordt gestimuleerd.
Dat klinkt constructief, maar er zit ook een politieke keuze achter. Er lagen in 2025 al plannen voor een nationaal verkoopverbod van vislood, maar dat heeft de Sportvisunie samen met de EFTTA weten te pareren. Zo’n verbod zou volgens de Sportvisunie namelijk ‘niet controleerbaar én onevenredig schadelijk zijn geweest voor de Nederlandse handel’. De unie pleit nu voor een overgangsperiode van drie tot vijf jaar, zodat sportvissers, producenten en handelaren zich kunnen voorbereiden.
Niet iedereen heeft begrip voor dat tijdrekken. Egbert Lobée van Stichting Gezond Water stelt: “In 1988 zei Ed Nijpels als milieuminister dat het visloodprobleem snel zou worden opgelost. Veertig jaar later is er nog steeds niks voor elkaar.” Die zin heeft de pijnlijke kracht van een simpele waarheid.
Wat mag er straks nog wél in je tacklebox?
Goed nieuws voor de georganiseerde visser: de alternatieven zijn er. De betrokken partijen willen sportvissers stimuleren om over te stappen op alternatieve materialen, ‘zoals ijzer, beton, steen, glas en wolfraam’. Onveilige alternatieven zoals zink en koper zullen daarbij actief worden afgeraden. Niet alles wat loodvrij is, is automatisch milieuvriendelijk.
Het meest veelbelovende alternatief is wolfraam (ook bekend als tungsten). Wolfraam is momenteel relatief duur in vergelijking met goedkoop lood, vandaar dat veel sportvissers op de barricaden staan. Maar wanneer de productie wordt opgevoerd, zullen ook de prijzen dalen. De markt reageert traag, maar reageert. Een aantal jaren terug waren nauwelijks goede en betaalbare alternatieven voor vislood beschikbaar, maar inmiddels kunnen sportvissers kiezen uit een breed assortiment milieuvriendelijke loodalternatieven.
Uit gedragsonderzoek bleek wel dat er veel weerstand is tegen het gebruik en verkopen van loodalternatieven, dat er een gebrek is aan urgentiegevoel en er weerstand is tegen de politiek als afzender. Om die weerstand te verlagen, adviseerde een bureau ook om alternatieven gratis aan te bieden, bijvoorbeeld als prijzen bij viswedstrijden of bij het kopen van een hengel. Slim: de drempel verlagen door de overstap letterlijk gratis te maken werkt beter dan een boete achteraf.
Veertig jaar discussie, een Europees wetgevingsproces dat nog loopt, en een tacklebox die voorlopig nog gewoon loodgewichtjes bevat. Of dat over drie jaar nog zo is, hangt af van hoe snel Brussel de knoop doorhakt, en of Nederlandse vissers de omslag zelf al willen maken voordat ze worden gedwongen. De sport verandert, of ze het nu leuk vinden of niet. De vraag is alleen wie de regie heeft: de visser zelf, of een ambtenaar in Helsinki die nog nooit een drop-off montage heeft vastgemaakt.
Sources : lv.vlaanderen.be | waterforum.net