Een blokkade van enkele weken zou de olieprijs kunnen verdubbelen. Je energierekening? Die zou meeliften naar recordhoogtes. De Straat van Hormuz, een waterweg van slechts 33 kilometer breed op het smalste punt, controleert één vijfde van alle olie die wereldwijd verscheept wordt. En dat kleine stukje water tussen Iran en de Verenigde Arabische Emiraten houdt de energiemarkt permanent in zijn greep.
Samenvatting
- Een waterweg van slechts 33 kilometer bepaalt de olieprijs voor heel Europa
- Iran controleert deze kritieke route en heeft al meerdere keren gedreigd deze af te sluiten
- Alternatieven zijn praktisch onmogelijk: pijpleidingen nemen jaren, scheepstransport is inefficiënt
Het knooppunt van de wereldeconomie
Door deze smalle doorgang stroomt dagelijks 21 miljoen vaten ruwe olie, genoeg om Nederland vier maanden te voorzien. Wanneer je in maart naar de pomp rijdt, bestaat de kans dat die brandstof via Hormuz naar Europa kwam. Saudi-Arabië, Irak, Koeweit en de Verenigde Arabische Emiraten zijn volledig afhankelijk van deze route. Hun tankers hebben geen alternatief.
Iran weet dit maar al te goed. Het land controleert de noordelijke oever en heeft herhaaldelijk gedreigd de doorgang te blokkeren als reactie op westerse sancties. In 2019 voerden Iraanse speedboten aanvallen uit op tankers. De olieprijs schoot omhoog, ook al werd er geen druppel minder geleverd. Angst alleen al volstaat om de markt te laten trillen.
De geografie werkt tegen ons. Waar de Straat op zijn breedst 96 kilometer meet, versmalt deze tot een flessenhals van 33 kilometer tussen de Iraanse kust en het Musandam-schiereiland van Oman. De vaarroute is nog smaller: slechts 3,2 kilometer breed voor tankers in elke richting. Een gezonken schip, een incident, zelfs een technische storing, alles kan het verkeer tot stilstand brengen.
Waarom alternatieven niet werken
Pipeline-verbindingen bestaan, maar dekken slechts een fractie van de behoefte. Saudi-Arabië pompte in 2023 ongeveer 1,8 miljoen vaten per dag via de Oost-West pijplijn naar de Rode Zee, maar dat is nog geen tiende van wat door Hormuz stroomt. De Emiraten investeerden miljarden in de ADNOC-pijplijn naar de haven van Fujairah, goed voor 1,5 miljoen vaten, ook dit is een druppel op de gloeiende plaat.
Nieuwe infrastructuur bouwen kost jaren. Zelfs met onbeperkt budget zou het minstens vijf jaar duren om pijpleidingen aan te leggen die Hormuz zouden kunnen vervangen. Ondertussen groeit de vraag naar olie in Azië alleen maar. China importeert steeds meer via de Straat, een afhankelijkheid die Peking zorgen baart.
Verscheping over land? Theoretisch mogelijk, maar praktisch onhaalbaar. Vrachtwagens zouden een eindeloze colonne moeten vormen om de capaciteit van één supertanker te evenaren. De kosten zouden astronomisch zijn, en de beveiliging een nachtmerrie in een regio vol conflicten.
Van regionale crisis naar wereldwijde schok
Nederlandse consumenten voelden de impact al tijdens eerdere crisissen. Toen Iran in 2012 dreigde met een blokkade vanwege EU-sancties, stegen de brandstofprijzen met 15 cent per liter binnen twee maanden. Benzine kostte plots €1,85, een prijs die toen als exorbitant gold. Je energierekening groeide mee: gas- en elektriciteitsprijzen volgen immers de oliemarkt op de voet.
Een echte blokkade zou deze effecten verviervoudigen. Economen schatten dat een sluiting van drie maanden de wereldeconomie 2% groei zou kosten. Voor Nederlandse huishoudens zou dit neerkomen op €500 extra energiekosten per gezin, bovenop de al gestegen prijzen door de oorlog in Oekraïne.
Bedrijven zouden het zwaar te verduren krijgen. Transport-, chemie- en landbouwsectoren, allemaal energie-intensief, zouden kosten doorberekenen aan consumenten. Voedsel, kleding, alles wordt duurder wanneer transportkosten exploderen. De inflatie zou opnieuw oplaaien, net wanneer centrale banken dachten de prijsstijgingen onder controle te hebben.
Een fragiel evenwicht
De Verenigde Staten patrouilleren in de regio met hun Vijfde Vloot, gestationeerd in Bahrein. Franse, Britse en andere Europese marines varen mee. Deze militaire aanwezigheid voorkomt escalatie, maar garandeert niets. Een miscalculatie, een ongeluk, oplopende spanningen tussen Iran en Israël, het evenwicht hangt aan een zijden draadje.
Iran beseft dat een blokkade economische zelfmoord zou betekenen. Het land verkoopt zelf olie via Hormuz en lijdt onder sancties. Maar regimes die onder druk staan, nemen soms irrationele beslissingen. De ayatollahs zouden de Straat kunnen sluiten als ultieme machtsmiddel in een conflict over hun nucleaire programma.
Technologie biedt op termijn wellicht uitwegen. Hernieuwbare energie vermindert de afhankelijkheid van olie, elektrische auto’s groeien in populariteit. Maar deze transitie vergt decennia, niet jaren. Tot die tijd blijft Nederland, net als de rest van Europa, gegijzeld door een smalle waterweg aan de andere kant van de wereld.
De Straat van Hormuz toont hoe kwetsbaar onze energie-infrastructuur is. Dertig kilometer water bepaalt mede jouw maandelijkse kosten. Een verontrustende realiteit die vraagt om meer diversiteit in onze energievoorziening, willen we ooit echt onafhankelijk worden van deze geopolitieke flessenhals.